آخرین اخبار : 

آینده ای پوشیده از گرد و غبار (قسمت دوم)

گرد و غبار از پدیده­‌های مخرب اقلیمی است که سالانه خسارات فراوانی را به محیط زیست، جاده‌­ها، ساختمان­ها و هوای شهرها وارد می‌­نماید. بر طبق اظهارات معصومه ابتکار معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در حال حاضر ۲۳ استان از مجموع ۳۱ استان ایران به واسطه توده‌های گردباد سیلت، خاک و رسوبات ته نشین شده، متأثر از این پدیده هستند.

گرد و غبار به کل ایران سرایت کرد

استان خوزستان نزدیکترین و خوش مسیرترین! استان برای مواجهه با این پدیده می‌باشد. تمام شهرهای این استان در معرض گرد و غباری می‌باشند که از کشورهای مجاور وارد ایران می‌شوند. در ابتدای امسال و در برخی مناطق آن آلودگی در بعضی ساعات حتی به ۵۰ برابر حد مجاز نیز رسیده‌است.

imagesاستان ایلام به سبب مرز طولانی ۴۳۰ کیلومتری با کشور عراق از کانون‌های اصلی و عمده پدیده ورود ریزگردهاست و همواره در معرض ورود و آسیب‌های انسانی، طبیعی، زیست محیطی و اقتصادی گرد و غبار قرار دارد. آلودگی ناشی از گرد و غبار در شهر مهران در اواخر اردیبهشت به ۶ برابر حد مجاز رسید.

کرمانشاه هم دیگر استان مرزی درگیر این گرد و غبارهاست. رییس اداره هواشناسی قصرشیرین که از شهر های مرزی استان است، اعلام کرد از ابتدای امسال تا ابتدای فصل تابستان قصرشیرین ۴۷ روز درگیر غبار بوده است.

استان آذربایجان شرقی و شهر تبریز نیز در اواسط خرداد پذیرای بیشترین میزان گرد و غبار از ابتدای امسال بوده‌است.

شهر آبیک در استان قزوین نیز در محاصره آلاینده‌هایی همچون شرکت سیمان و نیروگاه شهید رجایی قرار گرفته و به طور واقعی نمی‌توان این شهر را شهر پاک نامید. علاوه بر این میهمان ناخوانده‌ای به نام ریزگردها که هم علت خارجی و هم علت داخلی دارد، نیز مزید بر علت آلوده بودن هوای شهر آبیک شده است و مردم این شهر، هر از گاهی شاهد ریزگردها و گرد و غبار محلی هستند.

در هفته‌های گذشته نیز شاهد بروز گرد و غبار در استانهای تهران، البرز و استانهای همجوار بودیم. معاون نظارت و پایش حفاظت محیط زیست استان تهران با اشاره به سه برابر شدن میزان غلظت ذرات معلق هوا در بعضی روزها اظهار کرد: روزهایی که جهت باد تهران شرقی و غربی می‌شود شاهد گرد و غبار هستیم که منشأ آن تاثیرگرفتن از بیابان‌های دشت سمنان و بخشی از بیابان‌های اطراف فرودگاه امام خمینی است.

مدیرملی ستاد مقابله با پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت محیط زیست نیز درباره این پدیده‌ها گفت: گرد وغبار پایتخت یک سری منشأهای فرا استانی دارد که بخشی از آن مربوط به اراضی کشاورزی رها شده دشت قزوین است، بخش دیگر از منشأها به منطقه بوئین‌زهرا که از قدیم به عنوان منشأ گرد و غبار تهران مطرح بوده، برمی‌گردد و منشأ دیگر به ماهیت اراضی بیابانی جنوب تهران که در برآورد اولیه سازمان جنگل‌ها حدود صد هزار هکتار شناسایی شده‌است، مربوط می‌شود. شعاعی در ادامه به منشأهای استانی اطراف تهران اشاره کرد و گفت: طبق قانون قرار بود که ایستگاه‌های شن و ماسه با رعایت ضوابط در مسیل‌ها متوقف و برداشت‌ها به نقاط دامنه کوهستان‌ها منتقل شوند؛ اما هنوز این کار انجام نشده است. ضمن اینکه دپوهای مصالحی که در اطراف تهران صورت گرفته، غیر اصولی است. علاوه بر این رها‌سازی زمین‌های باغی در اطراف تهران و تغییر کاربری آن‌ها نیز این‌ اراضی را تبدیل به منشأ گرد و غبار کرده است.

3

وی با بیان اینکه ضوابط ساخت و ساز در تهران هیچ کنترلی ندارد، افزود: اقداماتی مانند خالی کردن مصالح ساختمانی، سنگ‌بری‌ها و… در سطح شهر انجام می‌شود و اگرچه در نگاه ابتدایی این اقدامات خیلی اهمیت منطقه‌ای و وسیع ندارد، اما به صورت محلی منشأ گرد و غبار است، چرا که وقتی این گرد و غبارها تولید می‌شود با افزایش سرعت باد به صورت گرد و غبار محلی تهران را تحت تأثیر قرار می‌دهد. شعاعی با تاکید بر اینکه حفظ سلامت مردم و سلامت هوا یکی از وظایف دولت است و باید در کلانشهری مثل تهران با اهمیت ویژه‌ای که دارد، مد نظر قرار گیرد، ادامه داد: برای تهران تصمیمات بر این است که شهرداری به کمک دستگاه‌ها به یک لایحه و پروپزال برسد تا اولویت‌ها را تشخیص دهیم و بدانیم چطور و با چه اقداماتی درباره این استان کار انجام دهیم.

مدیر کل حفاظت و محیط زیست البرز نیز با اشاره به وجود پدیده ریزگردها در استان البرز و نیز مقابله با آن‌ها، اظهار داشت: بر اساس بررسی‌های اولیه انجام شده، تعدادی از کانون‌های ریزگرد در داخل استان قرار دارد و تعداد بیشتری از آن‌ها به استان‌های هم‌جوار از جمله جنوب قزوین، شمال استان مرکزی، جنوب غرب تهران و شمال قم تعلق دارد.

در بخش شرقی استان سیستان و بلوچستان یعنی شهر زابل تا ۸۰ طوفان گرد و غبار و ریزگرد در سال رخ می‌دهد. در این ناحیه بادهای خشکی در جریان هستند که به «بادهای ۱۲۰ روزه» شهرت دارند چرا که وزش آنها در تمامی تابستان ادامه دارد و گاهی موجب بروز و ایجاد گردبادهایی با سرعت ۷۵ کیلومتر در ساعت می‌شود. طوفان‌های حوزه سیستان گاه می‌توانند بسیار شدید شوند، بررسی و اندازه‌گیری‌های انجام شده از وجود ۲۵۰ کیلوگرم گرد و غبار (ریزگرد) در هر متر مکعب از هوا خبر می‌دهند.

علل وقوع گرد و غبار در ایران از دید مسؤلان

به‌طور کلی گفته می‌شود بیشتر علت بروز این پدیده در خشکسالی‌ها ریشه دارد. خشکسالی‌هایی که به اعتقاد مسئولان سازمان محیط زیست به واسطه سیاست‌های غلط دولت‌های گذشته و اجرای پروژه‌های فاقد ارزیابی‌های محیط زیستی شدت یافته‌اند. خشکسالی در بسیاری از نقاط کشور هم باعث فرونشست آب‌های زیرزمینی و وسعت یافتن زمین‌های خشک‌ شده و هم بروز خشکسالی‌های فصلی در تالاب های کشور  منشأ اصلی پدیده گرد و غبار در بسیاری از شهرها شده‌است.

اما به تازگی مسئولان سازمان هواشناسی کشور اعلام کرده‌اند، در کنار تمام سیاست‌های غلط مدیریت منابع طبیعی و محیط زیست در سال‌های گذشته و نبود پیوست‌های ارزیابی محیطی در پروژه‌های به اجرا در آمده، کاهش چشمگیر میزان بارندگی در کشور نیز یکی از عوامل اصلی و اثرگذار در بروز پدیده خشکسالی و شدت گرفتن پدیده گرد و غبار در آسمان سراسر کشور است، تا جاییکه بر اساس میزان بارندگی‌ها، وزش بادهایی مملو از گرد و غبار شدت یا کاهش می‌یابد.

رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی یادآور شد: البته باید توجه داشت که در تیر و مرداد میزان بارندگی در کل کشور به ویژه در بخش های شرقی بسیار کم است. رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی همچنین اعلام کرده بر اساس پیش‌بینی‌ها برای وضعیت بارش در کل کشور، تا پایان سال آبی یعنی ابتدای مهرماه۹۴نشان می‌دهد که در ۹ استان به لحاظ بارندگی شرایط خوبی نداریم و کمبود بارش فعلی را تا پایان سال آبی خواهیم داشت. این بدین معناست که بروز و شدت پدیده گرد و غبار به طور مداوم و حتی تکرار آن در طول یک روز نباید چندان دور از ذهن باشد و کشور در شرایطی قرار گرفته که از یک سو خشکسالی‌ها نمی‌گذارد صافی هوا به آسمانش سرک بکشد و از سویی دیگر فرونشست آب و بروز خشکسالی‌های منطقه‌ای سبب شده با وزش کوچک‌ترین بادی، گرد و غبار به آسمان کشور نفوذ کند.

بررسی های متعدد و پیگیری‌های چند ماهه در اواخر سال گذشته منجر به تشکیل ستاد مقابله با گردو غبار در استان‌ها و ارائه پروپوزال به منظور شناسایی منشا و عوامل گرد و غبار از سوی آنان شد.

مدیرملی ستاد مقابله با پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت محیط زیست ضیاءالدین شجاعی با بیان اینکه وظیفه ستاد مقابله با پدیده گرد و غبار، هماهنگی بین دستگاهی است و وظیفه اجرایی برعهده آن قرار ندارد، گفت: طبق وظیفه‌ای که در ستاد مقابله با پدیده گرد و غبار سازمان مدیریت بحران داشتیم، در بهمن ماه ۹۳ مصوبات مربوط به پدیده گرد و غبار تقدیم دولت شده و به تصویب رسید. براساس این مصوبه طی آن وظایف همه دستگاه‌های مربوط به کنترل گرد و غبار مشخص شد. برنامه‌هایی که تقدیم دولت شد، شامل مباحثی راجع به شناسایی کانون‌های داخلی و خارجی گرد و خاک و تشخیص اینکه چند درصد خارجی و چند درصد داخلی هستند، می‌شد.

مدیر ملی ستاد مقابله با پدیده گرد و غبار گفت: باید انتظار معقولی از دولت داشته باشیم که با امکانات موجود به تکلیف و وظیفه‌اش در رفع مشکل گرد و غبار مبادرت می‌ورزد. مثلا اگر حق‌آبه‌هایی از تالاب‌ها ضایع شده باشد ما با فشاری که می‌آوریم، می‌توانیم آن را جبران کنیم، به طوری‌که در حال حاضر حوضچه ۱ و ۲ هورالعظیم پر شده و تقریبا نگران گرد و غبار مرزی نیستیم و تلاش‌مان بر این است که در حوضچه ۳ هم آب را رها کنیم، البته رهاسازی آب به حوضچه ۳ باید با احتیاط باشد زیرا به علت شیبی که دارد آب به سمت عراق می‌رود و این بخش را باید در حد حفظ رطوبت آب‌گیری کنیم.

شعاعی با اشاره به اینکه در کشور خشک و نیمه خشکی مثل ایران همواره گرد و غبار یکی از پدیده‌های داخلی بوده و این خشکسالی ۲۳ ساله وضعیت گرد و غبار کشور را تشدید کرده است، گفت: باید بپذیریم یک بخشی از این پدیده قابل کنترل نیست و ناشی از فرآیند طبیعی است او در پایان با بیان اینکه ما انسان‌ها در تولید بخشی از گرد و غبار دخیل بوده‌ایم، ادامه داد: این بخش از تولید گرد و غبار که در اثر فعالیت‌های انسانی تولید می‌شود را باید با اصلاح روش، مدیریت و کنترل کنیم و در مقابل آن بخش از گرد و غبار نیز که طبیعی است باید مردم را به سمت سازگاری سوق دهیم و سعی کنیم مردم طوری زندگی‌شان را تنظیم کنند که در شرایط بحران با استفاده از سیستم‌های مجازی، بیرون نیامدن‌ها، عایق کردن پنجره‌ها خود را از آسیب پذیری مصون بدارند تا این مقطع به سر آید.

zzz

سند مقابله با گرد و غبار در هاله‌ای از ابهام

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور نیز در حالی از تدوین سند مقابله با گرد و غبار تا پایان خرداد ماه امسال خبر داد که در هفته‌های گذشته وزش بادهایی با منشأ گرد و غبار فرا منطقه‌ای در سراسر کشور اتفاق افتاد و آسمان شمار قابل توجهی از شهرهای کشور مملو از گرد و غبارهای محلی در کنار فرا منطقه‌ای شد.

از سویی دیگر، بخش قابل توجهی از خاک شهرهای کشور، رطوبت خود را از دست داده‌اند. مسئله مهمی که به دلیل برداشت‌های بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی و صدور مجوزهای بی حد و اندازه از سوی مسئولان وقت محیط زیست در دولت‌های گذشته، بیش از پیش سبب تشدید بروز پدیده گرد و غبار در شهرها شده به طوریکه با وزش کوچک‌ترین بادی، خاک غلیظی به هوا برخواسته و با سختی به زمین می‌نشیند.

مسئله‌ای که به گفته ابتکار، رئیس سازمان محیط زیست، به این زودی‌ها نیز قابل رفع نیست و زمان‌بر است و بیش از هر زمان دیگری به عوامل برون مرزی ربط دارد، بیابان‌های کویت، عراق و صحرای وسیع عربستان است. چراکه منابع برون مرزی بیشترین سهم را در تولید ریزگردها به خود اختصاص داده‌اند و بلای جان شهروندان شده است و بیش از هر زمان دیگری علاوه بر مشارکت‌های همه جانبه در داخل کشور، همکاری‌های فرا ملّی را نیز می‌طلبد. حال باید منتظر باشیم و ببینیم آیا سند مقابله با گرد و غبار راه به جایی می‌برد یا ذرات گرد و غبار همچنان مهمان‌های ناخوانده آسمان شهرها باقی می‌مانند.

45527_203

 

منابع :

اندیشکده ویلسون به قلم «دیوید میشل»

خبرگزاری فارس، ایسنا، الف، خبر آنلاین، شفا، نور نیوز


  1. Betsy گفت:

    Please keep thorwing these posts up they help tons.

  2. […] گرد و غبار به کل ایران سرایت کرد. … خارجی و هم علت … مربوط به پدیده گرد و غبار …http://iranepa.com/?p=225 […]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *