آخرین اخبار : 

مرگ تدریجی یک دریا…

گذراندن یکی دو روز در نزدیکی دریای خزر می‌تواند بهترین روش برای در کردن خستگی پس از یک هفته کاری باشد. سواحل این دریا از زیباترین نقاط ایران است، هرچند زیبایی و شادابی این دریا تنها گوشه‌ای از بخشندگی‌های آن به انسان است. تورهای ماهیگیری و شالیزارهای برنج همه حکایت از وابستگی شدید زندگی خیل عظیمی از مردم به این دریاچه دریا صفت دارد. دریای خزر بزرگ ترین دریاچه جهان است اما از لحاظ مساحت و نیز جریان ها و دگرگونی های درون آن بیشتر به دریا شباهت دارد.

۲۱ مرداد برابر با ۱۲ آگوست توسط برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) به عنوان روز دریای خزر نامگذاری شده‌است.
دریای خزر با وسعت ۶۰۰ هزار و ۳۸۴ کیلومتر مربع بزرگترین دریاچه جهان است و طول پیرامون آن به ۷۰۰۰ کیلومتر می‌رسد. این دریاچه از نظر تنوع زیستی بسیار غنی بوده و حدود ۴۰۰ گونه آبزی، بومی آن هستند که ماهیان خاویاری مهمترین آنها است.
علاوه بر منابع زنده، این دریا پس از خلیج فارس و سیبری، به لحاظ ذخایر نفت و گاز موجود در ساحل در مقام سوم قرار دارد.

متأسفانه به گزارش سلامت نیوز آزمایش‌ها و آنالیزهای به عمل آمده نشان می‌دهد آلودگی میکروبی آب دریای خزر بیش از حد استانداردهای زیست محیطی است. “بیش از ۹۵ درصد فاضلاب‌ها وارد رودخانه‌ها و به دنبال آن وارد دریای خزر می‌شود”. این سخنان چند روز پیش علی درویشی رییس اداره محیط زیست شهرستان رودسر در مراسم پاکسازی سواحل رودسر از زباله بوده است.

این همسایگان بی ملاحظه

اسماعیل کهرم، کارشناس محیط زیست در این خصوص به خبرنگار اجتماعی روزنامه ابتکار می گوید: کنوانسیونی تحت عنوان CEP یا برنامه محیط زیست دریای خزر، بین پنج کشور ساحلی ایجاد شد. طبق این کنوانسیون مقرر شد که به محیط زیست دریای خزر توجه شود ولی متأسفانه این جلسات و نشست‌ها هیچ دردی از مشکل دریای خزر دوا نکرده است.

به گفته دکتر حمید غفارزاده استاد دانشگاه و مدیرکل بین الملل واحد علوم و تحقیقات در کنوانسیون خزر که تنها سند توسعه پایدار منطقه و الگویی برای توسعه خزر است به بحث جلوگیری از انواع آلودگی خزر پرداخته شده‌است این کنوانسیون وظایفی را در قالب پروتکل‌ها تعریف و به کشورها واگذار می‌کند. چند سالی است که تعدادی پروتکل برای جلوگیری از آلودگی ناشی از نفت و تنوع زیستی برای کشورها منعقد شده است اما هنوز برخی از آن‌ها به مرحله اجرا درنیامده اند و تاکنون هیچ پروتکلی برای ماهیگیری در خزر که می‌تواند جلوی نابودی آبزیان این دریا را بگیرد مطرح نشده است.

فعالیت‌های اقتصادی در اطراف دریاچه متهم اصلی آلودگی دریای خزر به حساب می‌آید. با افزایش روند فعالیت‌های اقتصادی در اطراف دریای خزر آلودگی‌ها نیز افزایش پیدا می‌کنند و در پی آن حیات موجودات زنده با بحرانی جدی دست و پنجه نرم می‌کند.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، کشورهایی فقیر استقلال یافتند. این کشورها شروع به برداشت بی رویه از خاویار و کیلکا و استخراج نفت با وسایل باستانی کردند به گونه ای که متخصصین خارجی در این باره می‌گویند به ازای هر یک لیتر نفتی که توسط جمهوری آذربایجان استخراج می‌شود، یک لیتر نفت هم به درون آب می‌ریزد؛ فاضلاب شهر چهار میلیونی باکو مستقیم درون آب دریای خزر می‌ریزد. در روسیه میزان آلودگی نفتی بیشتر است به گونه ای که جمعیت فک های خزری که تنها پستاندار این دریا هستند به ده درصد کاهش پیدا کرده است. در سال ۲۰۰۹ و در نزدیکی مرزهای قزاقستان حدود ۲۰۰ فٌک خزر بر اساس آلودگی ناشی از نفت ورودی به دریا جان خود را از دست دادند. در آوریل سال ۲۰۰۸ میلادی نیز بیش از ۳۰ فک خزر در نزدیکی منطقه نفتی «کالاماکاس» در قزاقستان و در مارس ۲۰۰۷ میلادی نیز ۹۲۸ فک از جمله ۷۱۰ بچه فک در نزدیکی همین منطقه نفتی مرده یافت شدند.

Capture

رئیس پژوهشکده اکولوژی دریای خزر در سال ۱۳۹۰ اعلام کرده بود سالانه ۱۲۲ هزار و ۳۵۰ تن آلودگی نفتی وارد دریای خزر می‌شود. رئیس پژوهشکده اکولوژی دریای خزر با اعلام اینکه ۱۶ تا از مشتقات مواد نفتی سرطان‌زا است، خاطرنشان کرد: ساحل باکو پر از آلودگی نفتی است که از طریق نفتکش‌ها، مبادی ورودی و خروجی نفت، چاه‌های اکتشاف و استخراج که از تکنولوژی پیشرفته استفاده نمی‌کنند، آلودگی را به دریای خزر تحمیل می‌کنند. حدود ۹۵ درصد آلودگی دریای خزر را کشورهای شمالی و شمال غربی شامل روسیه، قزاقستان و جمهوری آذربایجان ایجاد می‌کنند؛ سهم ایران نیز در این بخش ۵ درصد است‌. البته شایان ذکر است که میزان آلودگی بخش کشاورزی مازندران در ۱۰ سال اخیر از ۱۰ هزار تن به ۴ هزار تن رسیده است که با این رویه آلودگی بخش کشاورزی به دریا کاهش چشمگیر داشته است.

در مورد ماهی‌های خاویاری هم می‌شود گفت که تنها کشوری که حق برداشت دارد ایران است زیرا که تنها ایران هر ساله ده میلیون ماهی به درون دریا می‌ریزد. ولی کشورهای دیگر به صورت قاچاقی از این خاویارها برداشت می‌کنند. مسأله دیگری که برای دریای خزر مشکل ساز شده‌است، کانال ۱۰۱ کیلومتری ولگا است که دریای شمال را به دریای خزر وصل می‌کند. در نتیجه رفت و آمد کشتی‌ها، موجوداتی به نام تاژک داران وارد این دریا شده‌اند که از کیلکاها تغذیه می‌کنند. ماهی‌های کیلکا هم که غذای ماهی‌های خاویار هستند. یک مقام مسئول در شیلات گیلان نیز در گفت و گو با فارس از کاهش ۹۹ درصدی ذخایر ماهیان خاویاری در دریای خزر خبر داد و گفت: ۲۰ سال پیش بیش از ۳۵۰ تن خاویار از ماهیان خاویاری دریای خزر استحصال می‌شد اما این میزان سال گذشته به ۲ تن رسیده است. این امر حکایت از کاهش ۳۴۸ تنی خاویار استحصال شده طی ۲۰ سال دارد.

ما نیز مقصریم! دریای خزر مأمن زباله ها

در مورد کشور خودمان مشکلات به گونه ای دیگر وجود دارد. استان مازندارن رتبه یک یا دو را در زمینه مصرف کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات نباتی دارد. این سموم و کودها به همراه نفتی که کشورهای دیگر وارد آب کرده اند، مخلوط می‌شود که بسیار خطرناک است اگرچه در این جا تقریبا بخت با کشور ما یار است چون که عمق دریای خزر در نزدیکی سواحل ایران بیشتر از جاهای دیگر است (حدود ۹۰۰ متر) همین امر باعث می شود که میزان آلایندگی اثر کمتری بر سواحل ایران داشته باشد.

دکتر حمید غفارزاده استاد دانشگاه و مدیرکل بین الملل واحد علوم و تحقیقات نیز در این باره گفت: ایران هم در بحث آلودگی خزر سهم دارد. اکثر رودخانه های شمالی کشور آلودگی میکروبی را وارد خزر می کنند و اغلب شهرهای شمالی فاضلاب های شهری را بدون تصفیه وارد آب می‌کنند اما از لحاظ آلودگی نفتی سهم ناچیزی را داریم.

اگر چه طبق قوانین و مقررات سازمان حفاظت محیط زیست ایران، شرکت های آب و فاضلاب موظفند فاضلاب شهرهای مختلف را در حد استانداردهای این سازمان تصفیه و بعد آن را به منابع آب‌های سطحی از جمله دریا هدایت کنند، اما عملاً چنین اقداماتی صورت نمی‌گیرد. استان مازندران با تولید ۲۵۴۱ تن پسماند روزانه در بین استان‌های حاشیه خزر در رتبه نخست و پس از آن گیلان با ١٩۵٠ تن و گلستان با ٩٠٠ تن در رده های بعدی تولید پسماند قرار دارند و بیش از یک چهارم پسماندهای کشور در هفت استان ساحلی شمالی و جنوبی تولید می شود.

image_13940601526192

تغییرات ژنتیکی نتیجه آلودگی ها

آلودگی های محیطی رد خود را بر ماهیان نیز باقی می‌گذارند که باعث محدودیت آنها از جمله آزادی در محیط‌های طبیعی یا در استخرهای پرورش دارد. فاضلاب کارخانه‌ها یا فاضلاب‌های شهری از یک طرف منجر به کم شدن اکسیژن آب شده و از طرف دیگر در صورت استفاده از سموم اثر مستقیمی روی ماهیان داشته و باعث می‌شود اغلب ماهیان در معرض آلودگی قرار گیرند.

در مسمومیت‌های نسبتاً کم، ناهنجاری‌هایی مانند تغییر شکل باله‌ها و در مسمومیت‌های شدید مستعد ابتلا به بیماری‌های مختلف می‌شوند. آلودگی‌ها از یک سو قدرت دفاعی بدن آنها را در اثر تنش یا استرس ناشی از آلاینده ها کم کرده و از سوی دیگر این مواد مستقیما به اندام‌های مختلف به ویژه آبشش، کبد و غدد تناسلی آسیب رسانده و در بلند مدت باز هم باعث نابودی آنها می‌شوند.

آلاینده‌ها مانند آفت‌کش‌ها در سطح کلان در اثر تجمع، از طریق زنجیره‌های غذایی در بدن آبزیان (گیاهان، نرم تنان و ماهیان) باعث مسمومیت جانوران خشکی زی و انسان شده و از همه خطرناک‌تر باعث ایجاد تغییرات ژنتیکی می‌شوند.

1c6c813bb9d5494160041c1c4ee2fb70_L

کاهش ورود گردشگران

توسعه نامتوازن شهرها، تراکم بیش از حد جمعیت در اکثر نواحی ساحلی، ضعف مدیریتی در رابطه با جانمایی درست و ساماندهی این مناطق، توسعه روزافزون گردشگری و صنعت توریسم، عدم مدیریت صحیح در رابطه با دفع فاضلاب‌های شهری، صنعتی و کشاورزی و نیز دفع پسماندها و زباله‌ها در شهرهای ساحلی و مناطق گردشگری از جمله دلایل دیگر آلودگی خزر به حساب می‌آیند.

سواحل دریای مازندارن یکی از نخستین مقاصد مسافران است. آب و هوای مطبوع، سرسبزی، نشاط و زیبایی همه از عوامل جذب گردشگران به این خطه است. محمد مصباح، فعال گردشگری در این باره می‌گوید: ما در ایران استفاده از دریا را به آن معنایی که در کشورهای دیگر وجود دارد، نداریم. به همین دلیل آلودگی دریای خزر تأثیر آن چنانی در ورود گردشگران خارجی به کشور ندارد. ولی در مورد گردشگران داخلی این پدیده نه تنها باعث کاهش ورود مسافران به سواحل این دریا می‌شود بلکه انتقال بیماری‌ها را نیز به همراه دارد. این مسأله باعث می‌شود که گردشگران هیچ بهره ای از زیبایی دریا نبرند و در مقابل هزینه‌های زیادی هم به خاطر دریافت خدمات درمانی متحمل شوند.

چیزی برای نسل آینده نمی ماند

دست‌های انسان سرنوشت دریای خزر را به روزهایی نزدیک کرده‌است که نه زیبایی‌اش چشمها را پر خواهد کرد و نه بخشندگی‌اش نان بر سر سفره ساحل نشینانش می‌آورد. شاید اگر امروز جلوی زوال آن گرفته نشود، نسل‌های آینده تنها میراث دار یک گندآب به مساحت دریای خزر باشند. سالهاست که از آلودگی این دریا می‌گویند. ولی فقط خبر است و خبر. هرچند در لابلای این اخبار از راه حل‌هایی که در این خصوص ارائه شده‌است چیزاهایی می‌شنویم ولی گویا زمان ترتیب اثر دادن فرا نرسیده است و تمام اقدامات به نام گذاری روز ۲۱ مرداد، به عنوان روز دریای خزر خلاصه شده است.

143138_189ed

 

منابع : عصر ایران ، سلامت نیوز ، فارس، خراسان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *